sobota, 16 czerwca 2018

Kult i Święto Istoty Najwyższej



Kult Istoty Najwyższej (fr. culte de l'Être suprême) – formalna religia państwowa wprowadzona we Francji dekretem Konwentu Narodowego z 7 maja 1794 roku. (18 floréala roku II). Jej głównym propagatorem był Maksymilian Robespierre, który – będąc deistą – pragnął w ten sposób sprzeciwić się tendencjom dechrystianizacyjnym i kultowi Rozumu.



Kult Istoty Najwyższej zakładał istnienie boga rozumianego na sposób deistyczny oraz nieśmiertelność duszy, łącząc równocześnie wiarę w powyższe dogmaty z promowaniem tzw. cnót republikańskich, takich jak patriotyzm, oddanie ideałom wolności i równości, gotowość do poświęceń i przedłożenia interesu państwowego nad osobisty. Odrzucał jednak interwencję nadprzyrodzoną zarówno w wydarzenia historyczne, jak i w osobisty los człowieka na ziemi, odżegnując się tym samym od koncepcji władzy pochodzącej od Boga.

Naród francuski wierzy w Istotę Najwyższą i w nieśmiertelność duszy. Pierwsze dni każdego miesiąca poświęcone są Nieśmiertelnemu. Wszystkie wyznania są w równym stopniu dozwolone i chronione. W żadnej jednak umowie cywilnej nie są dozwolone zastrzeżenia związane z wyznaniem i każdy akt, w którym byłaby mowa o wyznaniu, byłby nieważny. Świątynie publiczne są otwarte dla wszystkich wyznań. Obrzędy na zewnątrz świątyń są zakazane, obrzędy wewnątrz świątyń nie mogą być niepokojone. Kapłanowi żadnego wyznania nie wolno pod karą banicji ukazywać się publicznie w swych szatach liturgicznych. Kadzidło będzie się paliło w świątyniach w dzień i w nocy, podtrzymywane kolejno podczas całej doby przez starców w wieku sześćdziesięciu lat. Świątynie nie mogą być zamknięte. Naród francuski powierza swoje losy i swoje dzieci Nieśmiertelnemu. Dusze nieśmiertelne tych, którzy polegli za ojczyznę, którzy byli dobrymi obywatelami, którzy kochali swoich ojców i matki i nigdy ich nie opuścili, spoczywają na łonie Nieśmiertelnego. Hymn na cześć Nieśmiertelnego śpiewany będzie przez lud w świątyniach co dzień rano. Wszystkie święta publiczne rozpoczynają się odśpiewaniem hymnu.
/-/ Louis Saint-Just


Robespierre uważał, że rozum jest tylko środkiem do celu, a jedyny cel to cnota . Starał się wyjść poza prosty deizm (często określany jako Woltera przez jego zwolenników) do nowego i, według niego, bardziej racjonalnego oddania się bóstwu. Podstawowymi zasadami Kultu Najwyższej Istoty były wiara w istnienie boga i nieśmiertelność ludzkiej duszy. Chociaż nie są one sprzeczne z doktryną chrześcijańską, przekonania te zostały oddane w służbę pełniejszego sensu Robespierre'a, który był rodzajem obywatelskiej, publicznej cnoty przypisywanej Grekom i Rzymianom. Ten rodzaj cnoty można osiągnąć jedynie poprzez aktywną wierność wolności i demokracji. Wiara w żywego boga i wyższy kodeks moralny, powiedział, były "ciągłym przypomnieniem o sprawiedliwości", a zatem niezbędne dla republikańskiego społeczeństwa.

Chociaż nie był wielbicielem katolicyzmu, miał szczególną niechęć do ateizmu.  Uważał, że wiara w Najwyższą Istotę była ważna dla porządku społecznego i lubił zacytować Woltera : "Gdyby Bóg nie istniał, trzeba by go wymyślić". Do niego filozoficzne obrazy Kultu Rozumu zostały potęgowane przez "skandaliczne sceny" i "dzikie maskarady" przypisane jego praktyce. Pod koniec 1793 r. Robespierre wygłosił płomienne potępienie Kultu Rozumu i jego zwolenników i przystąpił do przedstawienia własnej wizji właściwej religii rewolucyjnej. 7 maja 1794 roku (18 floreala roku II) w Konwencie Narodowym Robespierre wygłosił przemówienie, w którym przedłożył projekt dekretu o wprowadzeniu kultu Istoty Najwyższej. Podstawą były poglądy zawarte w twórczości Jeana Jacques’a Rousseau, wyznawane przez samego Robespierre’a. Zakładały one istnienie nadrzędnej siły sterującej, bądź tylko się przyglądającej, nie interweniującej w życie ludzi, w postaci Istoty Najwyższej. Uznawały nieśmiertelność duszy i znaczenie uczuć obok rozumu. Najważniejszymi wartościami zostały moralność i wartości głównej dewizy rewolucji: wolność, równość, braterstwo. Przedmiotami kultu były Natura, Rozum, Wolność, Prawda i Ludzkość. Opracowany prawie w całości przez Robespierre'a Kult Najwyższej Istoty został zatwierdzony przez Konwent Narodowy 7 maja 1794 r. Jako obywatelska religia Francji.

Wyrazem kultu Istoty Najwyższej miał być szereg świąt republikańskich, w których jednak sama postać Istoty Najwyższej pojawiała się stosunkowo rzadko. O wiele szerzej akcentowane były wartości abstrakcyjne, jak odwaga, braterstwo, młodość czy szczęście. Samej Istocie Najwyższej zostało poświęcone tylko jedno święto, które miało odbywać się co roku 20 prairiala (8 czerwca), w praktyce zaś miało miejsce tylko raz. Natomiast na wszystkich budynkach publicznych, w szczególności nieużytkowanych kościołach katolickich, umieszczone zostały tablice głoszące "uznanie Istoty Najwyższej przez naród francuski".

Aby zainaugurować nową religię państwową, Robespierre oświadczył, że 20 prairiala roku II (8 czerwca 1794) będzie pierwszym dniem narodowej celebracji Najwyższej Istoty, a przyszłe święta republikańskie miały się odbywać co dziesiąty dzień - dni odpoczynku ( décadi ) w nowym francuskim kalendarzu republikańskim.  Każda miejscowość była upoważniona do zorganizowania pamiątkowego wydarzenia, ale obchody świąteczne w Paryżu zostały zaprojektowane na masową skalę. Festiwal został zorganizowany przez artystę Jacques-Louis Davida i odbył się wokół sztucznej góry na Polach Marsowych. Robespierre przejął pełne kierownictwo tego wydarzenia, z mocą - i, dla wielu, ostentacyjnie  - przedstawiając prawdę i "społeczną użyteczność" swojej nowej religii. Przyjęty przez Konwent dekret zakładał nauczanie o Istocie Najwyższej dzieci od 5 roku życia, a także ustanowienie szeregu świąt o charakterze religijnym, w tym wielkiego Święta Istoty Najwyższej.


Czyż idea jego nicości tchnie weń uczucia czystsze i wznioślejsze niż idea jego nieśmiertelności? Czyż tchnie weń więcej szacunku dla bliźnich i dla siebie samego, więcej oddania dla ojczyzny, więcej śmiałości do sprzeciwiania się tyranii, więcej wzgardy wobec śmierci lub wobec lubieżności? (…) Fanatycy, niczego od nas nie oczekujcie. Wezwać ludzi do czystego kultu dla Istoty Najwyższej oznacza zadanie śmiertelnego ciosu fanatyzmowi. Wszelkie fikcje znikają przed Prawdą, wszelkie zaś szaleństwa upadają przed Rozumem. (…) Prawdziwym kapłanem Istoty Najwyższej jest Natura, jej świątynią świat, jej kultem cnota, jej świętami – radość wielkiego ludu. (…) Dasz swoje święte imię jednemu z naszych najpiękniejszych świąt, o Ty, córo Natury, matko szczęścia i chwały, Ty, jedyna pełnoprawna pani świata, zdetronizowana przez zbrodnię, Ty, której lud francuski zwrócił imperium i która dajesz mu w zamian ojczyznę i obyczaje, o prześwietna Wolności! Podzielisz nasze ofiary ze swą nieśmiertelną towarzyszką, słodką i świętą Równością. Święcić będziemy Ludzkość, Ludzkość upodloną i zdeptaną przez wrogów Republiki Francuskiej.

— Maksymilian Robespierre

W Paryżu ceremonia religijna zorganizowana została w dużej mierze według pomysłów Robespierre'a, który był również głównym aktorem wystawnego święta. Maszerował on na czele szeregu deputowanych Konwentu, ubranych w świąteczne szaty, z kwiatami w dłoniach. Następnie na oczach tłumów odsłonięty został posąg Istoty Najwyższej, zaś spalone figury Ateizmu, Ambicji Osobistej, Egoizmu i Fałszywej Skromności. Robespierre wygłosił następnie długie przemówienie, zaś całość odbywała się przy uroczystej muzyce François-Josepha Gosseca i Étienne'a Nicolasa Méhula.


Podobnie uroczystości miały miejsce w większości większych miast Francji, jednak jedynie w Paryżu, Lyonie i miastach położonych nad Rodanem cieszyły się one wysoką frekwencją. Nie zdołały one jednak, na co liczył Robespierre, zjednoczyć deputowanych ani ostatecznie wykorzenić kultu Rozumu.
Po przewrocie thermidoriańskim kult Istoty Najwyższej faktycznie zanikł. Został oficjalnie zakazany przez Napoleona Bonapartego 8 kwietnia 1802 r. 
Artykuł 1. Lud francuski uznaje istnienie Najwyższej Istoty oraz nieśmiertelność duszy ludzkiej.
Artykuł 2. Lud francuski uznaje, że spełnianie przez obywateli ich obowiązków jako ludzi jest najwłaściwszym sposobem oddawania czci Najwyższej Istocie.
Artykuł 3. Za najważniejsze spośród tych obowiązków lud francuski uważa: pogardzanie oszustwem i despotyzmem, karanie tyranów i zdrajców, pomaganie nieszczęśliwym, szanowanie słabych, obrona uciśnionych, wyświadczanie dobra swoim bliźnim i stosowanie zasad sprawiedliwości dla wszystkich.
Artykuł 4. Dla przypominania ludziom o Bóstwie i o ich własnej godności, ustanowione zostaną uroczystości świąteczne.
Artykuł 5. Uroczystości te nazwane będą dla uczczenia chlubnych wydarzeń Rewolucji, najdroższych ludziom i najużyteczniejszych cnót oraz głównych darów natury.
Artykuł 6. Republika Francuska będzie corocznie obchodziła rocznice 14 lipca 1789 roku, 10 sierpnia 1792, 21-go stycznia i 31 maja 1793 roku.
Artykuł 7. Republika Francuska będzie obchodziła w kolejno po sobie następujących dekadach poniższe święta: Najwyższej Istoty i Natury; rasy ludzkiej; ludu francuskiego; dobroczyńców ludzkości; męczenników wolności; wolności i równości; wolności świata; patriotyzmu; nienawiści do tyranów i zdrajców; prawdy; sprawiedliwości; skromności; chwały i nieśmiertelności, przyjaźni; wstrzemięźliwości; odwagi; uczciwości; bohaterstwa; bezstronności; stoicyzmu; miłości; wierności małżeńskiej; miłości ojcowskiej; miłości macierzyńskiej; miłości synowskiej; młodzieńczości; młodości; wieku dojrzałego; starości; niepowodzenia; rolnictwa; przemysłu; przodków; potomstwa; szczęśliwości.
Artykuł 8. Komitety Ocalenia Publicznego i Oświaty otrzymają instrukcję, aby przedłożyły plan zorganizowania tych obchodów.
Artykuł 9. Konwent Narodowy (Konwencja) wzywa wszystkich, których uzdolnienia czynią godnymi służenia sprawie ludzkości, do zaszczytnej współpracy przy organizowaniu tych obchodów drogą nadsyłania hymnów lub pieśni świeckich lub wreszcie czegokolwiek innego, co mogłoby się przyczynić do upiększenia obchodów albo zwiększenia pożytku płynącego z nich.
Artykuł 10. Komitet Ocalenia Publicznego przyzna wyróżnienie tym pracom, które jego zdaniem zdołają sprostać powyższym celom, autorów zaś wynagrodzi.
Artykuł 11. Wolność wiary zostaje potwierdzona na tych samych podstawach, na jakich opierał się dekret 18 frimaire’a.
Artykuł 12. Wszelkie zebrania arystokratów, jak również inne, zagrażające porządkowi publicznemu, zostają zakazane.
Artykuł 13. W razie powstania zamieszek, spowodowanych przez jakąkolwiek postać publicznie odprawianego ceremoniału religijnego, wszyscy winni podburzania do nich drogą fanatycznych kazań lub kontrrewolucyjnych podszeptów, jak również ci wszyscy, którzy wywołają te zamieszki przy pomocy nieusprawiedliwionych i niesprowokowanych aktów gwałtu, będą jednakowo karani z całą surowością prawa.
Artykuł 14. Wydane zostanie specjalne rozporządzenie, omawiające szczegóły, wynikające z niniejszego dekretu.
Artykuł 15. 20 dnia nadchodzącego prairiala obchodzone będzie narodowe święto ku czci Najwyższej Istoty.


Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Cult_of_the_Supreme_Being
https://pl.wikipedia.org/wiki/Rewolucja_francuska
https://pl.wikipedia.org/wiki/Kult_Istoty_Najwy%C5%BCszej
http://rewolucjafrancuska.pl/dekret-18-floreala-roku-ii/
https://www.facebook.com/rewolucjafrancuska/videos/1807151035989083/

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz