Pielgrzymka unitarian do Polski 2026 r.

Uniwersalizm unitariański to liberalny, bezdogmatyczny ruch religijny, który łączy odrzucenie Trójcy Świętej (unitarianizm) z wiarą w uniwersalne zbawienie lub powszechną miłość i jedność (uniwersalizm).

W co wierzą unitarianie uniwersaliści?

• Brak sztywnego credo: Wspólnota nie narzuca dogmatów ani wyznania wiary; opiera się na wolnym i odpowiedzialnym poszukiwaniu prawdy i sensu.

• Źródła duchowości: Czerpią mądrość z różnych tradycji, m.in. z chrześcijaństwa, judaizmu, buddyzmu, filozofii, nauki, sztuki oraz natury.

• Otwartość: Członkami ruchu mogą być osoby wierzące w Boga, agnostycy, ateiści oraz poszukujący własnej drogi duchowej.

• Wartości: Kładą nacisk na tolerancję, równość, sprawiedliwość społeczną, godność każdego człowieka oraz troskę o środowisko.

Historia i korzenie

• Początki: Ruch wywodzi się z połączenia XVI-wiecznego unitarianizmu (radykałów odrzucających Trójcę Świętą) oraz chrześcijańskiego uniwersalizmu z XVIII i XIX wieku.

• W Polsce: Historycznymi kontynuatorami myśli unitariańskiej w Polsce byli Bracia Polscy (arianie), słynący z wolności myśli i działalności Akademii Rakowskiej.

• Współczesność: Współczesna grupa sformalizowana w Polsce to Towarzystwo Unitariańskie im. Braci Polskich w Warszawie

 

Relacja z kilkudniowej pielgrzymki unitarian do dawnych miejsc kultowych zwiazanych z socynianizmem.

#PielgrzymkaUnitariańska Dzień 1: #Warszawa #Polska

Spotkanie po latach z moim najlepszym przyjacielem, z którym znam się od ponad 14 lat – @kyle_merrit_ludowitz, czyli moim świadkiem ślubnym!

Dzień 2: Pielgrzymka śladami Braci Polskich (unitarian)

Do grona jednych z pierwszych religijnych „heretyków” (słowo to wywodzi się z greckiego *hairetikos*, co oznacza „zdolny do dokonywania wyboru”) należeli Bracia Polscy – zwani również antytrynitarzami lub socynianami – którzy przeciwstawili się dominującej wówczas religii, kierując się wartościami takimi jak rozum, tolerancja i pluralizm. Korzenie unitarianizmu odnaleźć można właśnie tutaj, na polskiej wsi. 🇵🇱 

Dzisiaj odwiedziliśmy historyczne miejsca związane z Bracią Polską – domy modlitwy (zbory) z XVII wieku, które przetrwały czasy kontrreformacji. Jesteśmy spadkobiercami naszej liberalnej i wyzwalającej wiary unitariańskiej dzięki tym odważnym ludziom, którzy mieli śmiałość myśleć inaczej, kwestionować ówczesne autorytety i podejmować nowe wyzwania.

Obyśmy i my byli tak odważni. Obyśmy nie zapominali o poświęceniach, dzięki którym cieszymy się dzisiejszymi wolnościami. Jestem osobą queer, Filipińczykiem, Amerykaninem i duchownym unitariańsko-uniwersalistycznym właśnie dzięki Braciom Polskim. 

Dziękuję. Dziękuję przodkom. 🙏🏽 

Jak zauważa badacz, pastor i doktor Jay Atkinson: „Bracia Polscy wspierali prężnie działające w Rakowie wydawnictwo i akademię; ich liberalne publikacje wywarły ogromny wpływ na myśl protestancką w całej Europie – zwłaszcza w Holandii, a z czasem także w Anglii i Ameryce. Działalność Braci miała również pozytywny wpływ na warunki życia zwykłych chrześcijan – na przykład radykalny egalitaryzm tego ruchu skłonił część zamożnych wyznawców do uwolnienia swoich poddanych, a innych do wspólnego użytkowania ziemi”.

Dzień 2 | Zbór Braci Polskich w Ublinku Spędziliśmy czas w odnowionym zborze Braci Polskich z XVII wieku – duchowych przodków dzisiejszego unitarianizmu uniwersalistycznego. Śpiewaliśmy pieśni we wnętrzu tego odrestaurowanego budynku o renesansowej architekturze, sklepieniu kolebkowym i wspaniałej akustyce! Zamknąłem oczy i poczułem obecność Braci Polskich. Otaczali oni pielgrzymów miłością i błogosławieństwem. Jesteśmy dziedzictwem tych, którzy żyli przed nami. Jesteśmy ucieleśnieniem najśmielszych marzeń naszych przodków. To tutaj zasiano ziarna rozumu, tolerancji i pluralizmu religijnego. To tutaj, wśród wiejskich pól, lasów i strumieni Polski, narodził się unitarianizm. W dobie kontrreformacji, w latach 60. XVII wieku, Bracia Polscy wraz ze swoimi „heretyckimi” ideami zostali wygnani z kraju; szukali schronienia w Siedmiogrodzie, Holandii i Anglii, a ich liberalne dziedzictwo duchowe ostatecznie dotarło do Bostonu i Stanów Zjednoczonych! Na nowo ożyły słowa siedemnastowiecznego mieszkańca Rakowa, Wawrzyńca Bartnickiego: „Jeśli wszystko inne stracisz, pamiętaj, by zachować dobre imię”.

Dzień 3 | Pielgrzymka śladami Braci Polskich (unitarian) KATECHIZM RAKOWSKI – POCHODZENIE I ZARYS TREŚCI Autor: Allon Maxwell CZYM JEST KATECHIZM RAKOWSKI? „Katechizm Rakowski to wyznanie wiary anabaptystycznych Braci Polskich z XVI i XVII wieku. Swoją nazwę zawdzięcza Rakowowi w Polsce, gdzie Bracia Polscy założyli uczelnię. Raków stał się słynnym ośrodkiem naukowym, przyciągającym uczonych z całej Europy. Dzięki temu ich radykalna nauka antytrynitarna rozprzestrzeniła się szeroko. Wyrażane w nim poglądy określa się często mianem »socynianizmu« – od nazwiska Fausta Socyna, który stał się jednym z wczesnych przywódców Braci Polskich. Socyn był Włochem; znalazł schronienie w Polsce po tym, jak zmuszony był uciec z ojczyzny w obliczu prześladowań grożących mu za głoszenie poglądów antytrynitarnych”. KRÓTKA HISTORIA Pierwsza uznana wersja Katechizmu Rakowskiego ukazała się około 1574 roku. Z inicjatywy zborów polskich, na początku XVII wieku Faust Socyn i Piotr Statorius Młodszy przystąpili do rewizji tekstu, jednak śmierć uniemożliwiła im dokończenie prac. Dzieło zostało ukończone przez inne osoby i wydane w języku polskim w 1605 roku. Wersja niemiecka, opracowana przez Smalciusa, ukazała się w 1608 roku. Wersja holenderska autorstwa Krolla, zawierająca zniekształcenia tekstu, została odrzucona przez zbory polskie, które w 1666 roku wydały własne, zatwierdzone tłumaczenie na język holenderski. Ta sama wersja łacińska została przedrukowana w Londynie w 1651 roku. Zwróciła ona na siebie nieprzychylną uwagę angielskiego parlamentu, który w 1652 roku przyjął uchwałę nakazującą ponowne zebranie i spalenie egzemplarzy dzieła. Próba jego stłumienia w Anglii zakończyła się niepowodzeniem i jedynie pobudziła nowe starania, by udostępnić je szerszemu gronu odbiorców. W tym samym, 1652 roku, w Amsterdamie opublikowano tłumaczenie angielskie. Tłumaczenie to przypisuje się Johnowi Biddle’owi, angielskiemu pionierowi unitaryzmu, który był surowo prześladowany przez Kościół państwowy.

Dzień 3 | Pielgrzymka śladami polskich braci (unitarian) RACOVIA | Wczesna wspólnota religijna o charakterze liberalnym – autor: Phillip Hewett „W głębi polskiej prowincji leży niewielkie miasteczko Raków (Racovia). Dzisiejszy Raków nosi niewiele śladów swojej chlubnej przeszłości, kiedy to stanowił główny ośrodek postępowej myśli religijnej w Europie. Założony w 1569 roku jako wspólnota utopijna, na początku XVII wieku stał się »europejską stolicą unitarianizmu«. Tamtejsza akademia przyciągała uczonych i studentów z całego kontynentu. Z tamtejszych drukarni wychodziły setki książek, trafiając do bibliotek czołowych myślicieli epoki. Najsłynniejszą z nich był *Katechizm Rakowski*, wydany cztery stulecia temu i wznawiany do dziś. Choć eksperyment rakowski ostatecznie padł ofiarą religijnych represji, fale oddziaływania tej niewielkiej wspólnoty rozchodziły się coraz szerszymi kręgami w kolejnych wiekach, a przy bliższym przyjrzeniu się ich skutki można dostrzec także dzisiaj”.

Dzień 4 | Pielgrzymka śladami Braci Polskich (unitarian) Jesteśmy spadkobiercami ludzi, którzy mieli odwagę myśleć inaczej i rzucać wyzwanie ówczesnym władzom. Stanowimy unitariańskie dziedzictwo Socyna oraz jego idei pluralizmu religijnego, tolerancji, wolności wyznania i rozdziału Kościoła od państwa. To właśnie dzięki temu dziedzictwu jestem duchownym unitariańsko-uniwersalistycznym i osobą queer. Oddajemy cześć jednemu z pierwszych unitarian, Włochowi Faustowi Socynowi, w miejscu, gdzie spędził on ostatnie lata życia – w ośrodku Braci Polskich na północ od Krakowa. O wczesnym unitarianizmie i postaci Fausta Socyna pisze badacz Phillip Hewett, autor książki *Racovia: An Early Liberal Religious Community*: „Cztery wieki temu w Sienie Włosi spaliliby Fausta Socyna na stosie. Jednak dziś, gdy jego wezwanie do kierowania się rozumem w sprawach religii nie budzi już takiego lęku jak dawniej, jego rodzinne miasto uhonorowało go, nadając jednej z ulic jego imię. Z biegiem czasu złagodniały też dawne animozje wokół poglądów, które przez ponad dwa stulecia określano mianem socynianizmu: optymizmu co do możliwości ludzkiej natury, nacisku na życie moralne zamiast na wyznawanie jedynie słusznych dogmatów, przekonania o wolnej woli człowieka umożliwiającej takie życie oraz odrzucenia wiary w pośmiertne kary piekielne. Jeśli brzmi to znajomo, to słusznie: socynianizm z czasem zyskał miano unitarianizmu. Socyn (włoskie: Fausto Sozzini) urodził się w 1539 roku w znamienitej rodzinie z Sieny – miasta, w którym atmosfera renesansowego humanizmu sprzyjała swobodnym poszukiwaniom intelektualnym. Trzy lata później Inkwizycja sprawiła, że ​​Włochy stały się niebezpiecznym miejscem dla osób kwestionujących dogmaty rzymskokatolickie; wówczas jego stryj Leliusz – który najpierw zerwał z katolicyzmem, a następnie w listach do Jana Kalwina i innych myślicieli poddawał w wątpliwość protestancką ortodoksję – udał się na wygnanie. Po śmierci stryja młody Faust odziedziczył jego heretyckie pisma, a w 1574 roku sam również udał się na emigrację. Najpierw trafił do Szwajcarii, następnie do Siedmiogrodu (gdzie w latach 1540–1571 panował król-unitariańczyk Jan Zygmunt), by ostatecznie osiąść w Polsce, gdzie mieszkał aż do śmierci w 1604 roku”.

Dzień 4 | Pielgrzymka śladami Braci Polskich (unitarian) – Stąd się wywodzimy... RACOVIA | Wczesna wspólnota religijna o charakterze liberalnym (autor: Phillip Hewett), Rozdział 9 | Unitariańska stolica Europy „Przez pierwsze dwie dekady XVII wieku, pod potężną protekcją Jakuba Sienieńskiego, gwiazda Rakowa jaśniała coraz mocniej. Dla postępowych myślicieli miejscowość ta stanowiła niemal idylliczne otoczenie, którego urok podkreślało piękno okolicznej przyrody. Hieronim Moskorzowski, jedna z czołowych postaci tego ośrodka, wyraził swój zachwyt w lirycznych słowach: »Rakowie, słynący z uroczych źródeł, otoczony gęstymi zagajnikami, składam ci pieśni rymowane i sławię twe imię wierszem«. Ożywiona działalność sprzyjała gospodarczemu rozkwitowi. W synodach uczestniczyło nawet czterystu lub więcej przybyszów z całego kraju, co stanowiło ogromne wyzwanie dla bazy noclegowej miasteczka, ale jednocześnie przynosiło zyski jego mieszkańcom. Produkowano papier na potrzeby drukarni, kwitło też rzemiosło. Jakub Sienieński, którego dwór znajdował się po drugiej stronie rzeki, zdawał się inwestować znaczną część swego pokaźnego majątku w rozwój Rakowa, odkąd wstąpił w szeregi Braci Polskich. Zbory z całego kraju przesyłały datki na utrzymanie akademii, w której nie pobierano czesnego, a ubogim studentom zapewniano stypendia. Raków zyskał sławę w całej Europie dzięki wydaniu w 1605 roku Katechizmu Rakowskiego, w którym dobitnie przedstawiono poglądy ludzi, zwanych coraz częściej socynianami”.